کد خبر:871
پ

شوراي عالي انقلاب فرهنگي نهادي راهبردي و استراتژيك است؛

شوراي عالي انقلاب فرهنگي نهادي راهبردي و استراتژيك است؛ يعني تعبيه شدن يك نهاد راهبردي در ساختار كلان اداره‌ كشور با رويكرد علم و فرهنگ. در مورد چرايي و چگونگي اين شورا نيز بايد گفت، اين تدبير را امام خميني انديشيدند و شورا بر اساس انديشه‌ ايشان شكل گرفت. اين شورا فقط يك دبيرخانه نيست، […]

شوراي عالي انقلاب فرهنگي نهادي راهبردي و استراتژيك است؛ يعني تعبيه شدن يك نهاد راهبردي در ساختار كلان اداره‌ كشور با رويكرد علم و فرهنگ. در مورد چرايي و چگونگي اين شورا نيز بايد گفت، اين تدبير را امام خميني انديشيدند و شورا بر اساس انديشه‌ ايشان شكل گرفت. اين شورا فقط يك دبيرخانه نيست، بلكه همان قرارگاه اصلي است كه رهبر انقلاب فرمودند. منتها هنوز تا رسيدن به آن سطحِ قرارگاهي فاصله دارد.

افق به نقل از پايگاه اطلاع‌رساني دفتر حفظ و نشر آثار آيت‌الله خامنه‌اي ، رهبر انقلاب اسلامي در حكمي، اعضاي جديد شوراي عالي انقلاب فرهنگي را منصوب كردند.
فارس:به دليل اهميت اين شورا در حوزه فرهنگي كشور، با محمدرضا مخبر دزفولي، دبير شوراي عالي انقلاب فرهنگي درباره ماهيت و وظايف شوراي عالي انقلاب فرهنگي، مطالبات فرهنگي رهبر انقلاب و نيز توصيه‌هاي ايشان به اين شورا گفت‌و‌گو كرديم:

لطفاً درباره‌ي جايگاه فعلي شوراي عالي انقلاب فرهنگي در عرصه فرهنگ و كار ويژه آن توضيح دهيد.

-شوراي عالي انقلاب فرهنگي نهادي راهبردي و استراتژيك است؛ يعني تعبيه شدن يك نهاد راهبردي در ساختار كلان اداره‌ كشور با رويكرد علم و فرهنگ. در مورد چرايي و چگونگي اين شورا نيز بايد گفت، اين تدبير را امام خميني انديشيدند و شورا بر اساس انديشه‌ ايشان شكل گرفت. اين شورا فقط يك دبيرخانه نيست، بلكه همان قرارگاه اصلي است كه رهبر انقلاب فرمودند. منتها هنوز تا رسيدن به آن سطحِ قرارگاهي فاصله دارد.

به دليل اهميت ويژه‌اي كه فرهنگ و علم داشت، اين شورا به عنوان يك نقطه‌ي ثقل مطرح بود. بسيار ضروري مي‌نمود كه پس از انقلاب براي آن برنامه‌ريزي كوتاه‌مدت، ميان‌مدت و بلندمدت صورت بگيرد و حوزه‌ي رهبري از نزديك آنها را تحت اشراف داشته باشد.

انقلاب فرهنگي درست هنگامي شكل گرفت كه مدت‌ها بود نيروهاي انقلاب در درون دانشگاه تلاش مي‌كردند، تا دانشگاه را به ريل و مسير آرمان‌هاي انقلاب اسلامي ببرند. دانشگاه در آن زمان با ساختار و مديريت نظام شاهنشاهي شكل گرفته بود. رويكرد راهبردي رژيم گذشته اين بود كه همه چيز ما بايد از ابتدا تا انتها غربي شود. دانشگاه‌ هم چنين تفكري را ترويج مي‌كرد. انقلاب فرهنگي براي پايان دادن به اين جريان در جهت تغيير مسير دانشگاه از ريل مقابله با انقلاب اسلامي به ريل تقويت‌كننده، پشتيباني‌كننده و تربيت‌كننده‌ عناصر انقلاب براي كشور بود. انقلاب فرهنگي به‌طور خلاصه همين رويكرد و هدف را داشت و بچه‌هاي انقلاب هم مبدع و مبتكر شكل‌گيري آن بودند.

پس از انقلاب فرهنگي حضرت امام و مسئولان كشور اين حركت را تأييد كردند. بلافاصله امام خميني ستاد انقلاب فرهنگي را شكل دادند. در ۱۹ آذر ۱۳۶۳ و در زمان رياست جمهوري آيت‌الله خامنه‌اي اين ستاد به دليل اهميت و حساسيت دانشگاه‌ها، به شوراي عالي انقلاب فرهنگي تبديل شد و به‌تدريج موضوعات عام فرهنگي هم مورد توجه قرار گرفت. در نتيجه شوراي انقلاب فرهنگي به دليل اهميت دانشگاه‌ها هم مأموريت بخش قابل توجهي از موضوعات مراكز علمي، پژوهشي و آموزشي اعم از آموزش و پرورش و دانشگاه و نيز موضوعات مرتبط با حوزه‌ فرهنگ كشور و مسائل فرهنگ عمومي جامعه را بر عهده گرفت.

امروز پس از گذشت سي سال از تشكيل اين نهاد فرهنگي، مي‌بينيم كه اين شورا نزديك به دو هزار مصوبه داشته كه حجم قابل قبولي از آن محتوايي بوده است. البته ممكن است حجمي از آن به اقتضاي مسائل روز در مورد انتخاب و انتصاب و مديريت باشد، اما حجم قابل توجهي از آن هم مربوط به طراحي ساختارهايي مناسب براي علم و فرهنگ كشور بوده است.
ساختارسازي‌، طراحي‌، تبيين و تدوين سياست و سپردن صحنه به مجريان و دست‌اندركاران اجرايي به منظور تحقق عمليات و نظارت، پيگيري، سؤال كردن و تجديد نظر در صورت وجود عيب و نقص، همه جزو كار‌هايي است كه شورا به عنوان نهاد استراتژيك در اين مدت طولاني به آن اهتمام داشته است.
حدود هشت سال پيش عده‌اي مطرح ‌كردند كه اصلاً شوراي عالي انقلاب فرهنگي چه جايگاهي دارد كه رهبر انقلاب در ديدار سالانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي گفتند كه اتفاقاً شوراي عالي انقلاب فرهنگي جايگاه بسيار مستحكمي دارد و مصوباتش مرّ قانون است.

البته شوراي عالي انقلاب فرهنگي در اين مدت طولاني فراز و فرودهايي نيز داشته است.

-بله؛ گاهي اين نهادها مؤثرتر هستند و گاهي هم كم‌رنگ‌تر ظاهر مي‌شوند. معمولاً ممكن است در اين‌طور نهادها و در شرايطي، دشمني‌ها و مخالفت‌هايي هم بشود و گاهي جلوي فعاليت‌شان هم گرفته شود، ولي همين دورانديشي حضرت امام و رهبر معظم انقلاب براي چنين جايگاهي، تقويت مداوم و حمايت از آن، دليل اهميت حوزه‌ علم و فرهنگ است.

تصور كنيد اگر اين نهاد نبود، نظام‌هاي دانشگاهي چگونه بايد سازماندهي مي‌شدند؟ نظام‌هاي علمي بايد چگونه طراحي مي‌شدند؟ بخش‌هاي گوناگوني مانند فرهنگستان‌ها، جهاد دانشگاهي، نهادهاي دانشگاهي خاص، مجموعه‌هاي خاص و بخش‌هايي كه در فرهنگ عمومي شكل گرفته است و همه مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي بوده، چگونه شكل مي‌گرفت؟
بخش ديگري از فعاليت‌هاي سال‌هاي اخير عبارت بود از ورود شوراي عالي انقلاب فرهنگي به مقوله‌هاي مهم و راهبردي كه بايد در دو دهه‌ آينده در كشور مورد توجه قرار بگيرد. در دو دهه‌ي اول انقلاب زيرساخت‌هاي منسجم جزء به جزء اين بخش‌ها شامل ضوابط، مقررات و سياست‌ها تبيين شد. به طوري كه دانشگاه‌هاي كشور كه اوايل انقلاب محدود به ۲۸ تا ۳۰ دانشگاه جامع بود، امروزه به ۱۲۰ دانشگاه كه فقط مختص وزات علوم و بهداشت است، افزايش يافته و اين نتيجه‌ يك خرد دورانديش بوده كه كار كرده و برنامه‌ريزي كرده است.

امروزه نزديك به ۶۰ هزار نيروي هيأت علمي تمام‌وقت در دانشگاه‌ها وجود دارند. اين رقم با احتساب استادان حق‌التدريس و نيمه‌وقت به بالاي ۱۰۰ هزار عضو هيأت علمي مي‌رسد. اين در حالي است كه اين رقم در اوايل انقلاب فرهنگي تنها ۴ هزار نفر بود. شروع نهضت نرم‌افزاري با اين تعداد معدود استاد و بدون زيرساخت مقدور نبود.
اوايل انقلاب سهم ‌ما در توليد علم و مشتركاً با عراق ۳ صدم درصد در منابع جهاني بود. اين رقم براي ايران در اوايل دوران رهبري حضرت آيت‌الله خامنه‌اي (اوايل دهه‌ي ۱۹۹۰ ميلادي و اوايل دهه‌ ۱۳۷۰ هجري خورشيدي) به حدود ۱۵ صدم درصد رسيده بود. اين در حالي است كه امروزه و طبق اعلام منابع جهاني اين سهم به ۱ درصد رسيده است.

طبيعي است كه اين پيشرفت به برنامه‌ احتياج داشته و دارد. رهبري اين دورنما را تبيين و ارائه مي‌كنند، اما نهادي به نام شوراي انقلاب فرهنگي وظيفه‌ي توليت بحث، سازماندهي، پيگيري، برنامه‌ريزي و تعامل با دولت‌ها و مسئولان اجرايي را برعهده دارد.

*‌نكته‌اي كه در اين‌جا مطرح مي‌شود، اين است كه شاخص‌هايي را كه شما مطرح كرديد كمي هستند.

-نخستين كار يك تشكيلات حكومتي تعريف برنامه‌ راهبردي در حوزه‌ علم و تحقيق است، تا در گام اول به حد معيني از كميت برسد و سپس به عرصه‌ كيفيت قدم بگذارد. به همين دليل تصويب نقشه‌ علمي كشور بنا به فرمايش رهبر معظم انقلاب در دستور كار قرار گرفت. امروز پس از يك مطالعه بيش از ۲٫۵ ساله و همكاري بيش از دو هزار عضو هيأت علمي و اعضاي حوزوي در تدوين اين نقشه كه سند حركت دو دهه‌ آينده‌ ‌ما در علم و فناوري است، نقشه جامع علمي كشور رونمايي شد.

صحبت در مورد كيفيت فقط زماني امكان‌پذير است كه بتوانيم به يك نقطه‌ قابل قبول به لحاظ كمّي دست پيدا كنيم. همين‌طور كه انگليس به عنوان يك درصد از جمعيت دنيا توليدكننده‌ ۴ درصد علم است، ايران اسلامي هم امروزه با يك درصد جمعيت دنيا به مرتبه‌ توليد يك درصد علم دست يافته است. اين تغيير بر اثر فعاليت‌هاي كيفي است.

در اين سال‌ها و در كنار طراحي علمي‌، بر تلاش دانشگاه‌ها و تربيت اساتيد و افزايش ظرفيت دانشجو و تأسيس رشته‌ها و دانشگاه‌هاي جديد نيز تأكيد شده است. ما به علوم بومي احتياج داريم. يعني اين‌طور نباشد كه ما علوم ديكته‌شده را سر كلاس به دانشجوها منتقل كنيم. ما بايد توجه داشته باشيم كه ايرانيان نبوغ بالايي دارند. اساتيد ما به‌ويژه در دو دهه‌ گذشته، اعتماد به نفس بالايي پيدا كرده‌اند كه نتيجه‌ آن ورود به برخي عرصه‌‌هاي ممنوعه در دنيا‌ بوده است؛ مثل علوم هسته‌‌اي، سلول‌هاي بنيادي، شبيه‌سازي، ليزر و اپتيك.

شوراي عالي انقلاب فرهنگي در اين چند دهه اهتمام خود را به اموري مثل مباحث تجربي و پزشكي معطوف داشته كه البته موفق هم بوده است. اما در صحبت‌هاي رهبر انقلاب بارها نسبت به كم‌توجهي به علوم انساني اظهار نگراني ‌كرده‌اند. شورا چه قدم‌هايي را براي اين موضوع برداشته است؟

-در بحث علوم انساني، اولاً تأخير پيش‌آمده ممكن است به علت نبود طراحي و برنامه‌ريزي درست باشد. من در ابتداي قبول مسئوليت اعلام كردم كه سه طرح نقشه علمي كشور، نقشه‌ مهندسي فرهنگي كشور و نيز تحول و نوسازي نظام آموزشي اولويت اصلي من است. اين سه دقيقاً مطالبه اصلي آقا از شوراي انقلاب فرهنگي بود. امروز مطالبه اول كه نقشه‌ علمي كشور به عنوان دورنماي ۲۰ سال آينده ما در بخش‌هاي مختلف كمّي و كيفي كشور تمام شده است. اين نقشه شامل اولويت‌هاي علوم و فناوري، با مباني اسلامي است كه مورد توافق حوزوي‌ها و دانشگاهي‌ها است. رويكرد اين نقشه به علوم، ايراني و اسلامي است و جهت‌گيري و جهان‌بيني را مشخص مي‌كند. جهان‌بيني اسلامي مهم‌ترين مقوله‌اي بوده كه بايد براي آينده كشور طراحي مي‌كرديم.

*در گام دوم، مهندسي فرهنگي در دستور كار قرار دارد. البته همين بحث هم به علت وجود افراد موافق و موافق محل چالش‌هاي جدي بود. حتي در بعضي نشست‌ها و در مراكز دانشگاهي و علمي، عنوان مي‌شد كه اصلاً مگر مي‌شود فرهنگ را مديريت كرد؟ مگر موضوع مهندسي فرهنگي قاعده‌پذير است كه آن را مطرح مي‌كنيد؟

-شايد بخشي از علت فاصله‌ سال ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۶ در انجام فعاليت‌ها به خاطر همين تضارب‌ها يا به خاطر لزوم شكل‌گيري ستادي به عنوان متولي كار بود. پس از اين بحث‌ها فضا براي يك گفتمان‌سازي فراهم شد، تا اين قضيه فقط در حد سخنان رهبري باقي نماند و بتوانيم ببينيم در فضاي نخبگاني ما چه مي‌گذرد و دو گروه مخالف و موافق چه حرفي براي گفتن دارند. به همين منظور همايش مهندسي فرهنگي پس از يك مطالعه‌ شش‌ماهه اوايل سال ۱۳۸۵ با تعامل دستگا‌ه‌هاي مختلف در شش ماه دوم برگزار شد. ادبيات مهندسي فرهنگي كه تا پيش از اين همايش محدود به چند صفحه بود، تبديل به پنج جلد كتاب شد؛ يعني سه هزار صفحه تحليل، اثبات، رد، اجزا، مؤلفه‌ها و بخش‌هاي مختلف.
رهبري در جلسه‌ي شوراي عالي انقلاب فرهنگي فرمودند كه برويد براي اين بازي‌ها(رايانه‌اي) فكر كنيد و كاري براي توليد انجام دهيد. ما اين دستور را رسماً در كارها قرار داديم. اكنون نزديك به ۱۰۰ فيلم از اين جنس، متناسب با فرهنگ بومي و ديني كشور توليد شده است. اين مسير مطمئناً با پشتيباني، برنامه‌ريزي و رفع نقايص ادامه دارد.

شوراي عالي انقلاب فرهنگي موضوعات بسياري را در اين چند سال تصويب كرده است كه با اگرچه به اسم مهندسي فرهنگي تصويب نشده، اما از اجزاي اصلي آن محسوب مي‌شود. از اين دست مي‌توان به “بازنگري سياست‌ها و ضوابط چاپ و نشر ” با هدف سامان دادن به مقوله‌ي كتاب در كشور و نيز موضوع ماهواره اشاره كرد؛ “توجه به پذيرش بومي دانشگاه‌هاي كشور ” هم جزو مهندسي فرهنگي است؛ و يا با دستور رهبر انقلاب “فعاليت فرهنگي نهادهاي بين‌المللي ” را در شورا هم بررسي و هم آسيب‌شناسي و هم ارزيابي كرديم و نتيجه را به شوراي عالي امنيت ملي سپرديم.

“منشور توسعه‌ي فرهنگ قرآني ” به منظور ترويج فرهنگ قرآني، سياست‌گذاري در بحث تبليغات محيطي همچون درست مصرف كردن و دوري از مصرف‌گرايي، تجمل و فرهنگ‌هاي مرسوم غربي، اهتمام به مناطق محروم، بررسي موضوع “تنبلي اجتماعي ” شامل مباحث طلاق و ازدواج، قانون‌پذيري، نظم اجتماعي و تحصيلات، آسيب‌شناسي رشته مطالعات زنان و خانواده، سياست‌هاي معماري، موسيقي، سينما، فرهنگ ورزش، اخلاق حرفه‌‌اي اسلامي نيز مورد توجه قرار گرفت.

يكي ديگر از مباحث مطرح در حوزه كلان فرهنگي، بحث تعليم و تربيت است. شورا در اين زمينه چه فعاليتي داشته است؟

-سومين دستور كار‌ِ ما فلسفه‌ تعليم و تربيت اعم از آموزش عالي و آموزش و پرورش به عنوان اولويت ديگر رهبر انقلاب اسلامي بود. ايشان فرموده بودند كه آموزش و پرورش و تعليم و تربيت به فلسفه‌اي مبتني بر جهان‌بيني ما نياز دارد. در اين فلسفه بايد جهت‌گيري‌هاي مورد توجه در تعليم و تربيت و نگاه اسلام به انسان مورد توجه باشد، تا مباني تعليم و تربيت مورد توجه قرار گيرد و خروجي‌هاي آموزش و پروش انسان‌هايي در تراز جهان‌بيني باشند. حضرت آقا سال‌ها است كه به نبود چنين سندي اشاره دارند و فرموده‌اند آن‌چه كه ما داريم، يك چيز تقليدي و برگرفته از فلسفه‌ تعليم و تربيتي است كه ملل غربي صد سال گذشته به ما تحميل كردند.

پس از انقلاب، دلسوزان و تلاش‌گران كوشيدند، تا جزئي از اين رويه را اصلاح كنند، اما اصل و بنيان آن هنوز اصلاح نشده است. به همين خاطر اين امر باجديت در دستور كار قرار دارد. اين‌گونه كارها چند سال براي تأثيرگذاري زمان نياز دارد و ممكن است خيلي محسوس نباشد، اما واقعاً شبانه‌روزي در شورا دنبال شده است.

تقريباً ۴ سال است كه در شورا درباره‌ فلسفه‌ تعليم و تربيت و سند تحول آموزشي در نظام آموزش پرورش كار مي‌كنيم. در حال حاضر سند فلسفه‌ تعليم و تربيت به پايان رسيده است. يعني دوستان ما در آموزش و پرورش كارشان را انجام داده‌اند و نتايج آن را در اختيار شوراي تخصصي تحول و نوسازي شوراي عالي گذاشته‌اند. اين كار تقريباً دو سال پيش در دستور قرار گرفت، بحث شد، اشكال‌ها گرفته شد و دوباره براي اصلاح برگشت. چند ماه قبل پيشنهادها به صورت يك مجموعه تحت عنوان سند تحول به ما داده شد و در دستور كار شوراي عالي انقلاب فرهنگي قرار گرفت.

با پيگيري‌ انجام شده و براي بررسي و مشورت با مسئولان، اعضاي شورا و رياست شوراي عالي، سند را به دوستاني در قم و تهران ارائه كرده‌اند و اشكالات آن را استخراج كرده‌اند. اگر بخواهيم مبناي ما در فلسفه‌ تعليم و تربيت، نظام جمهوري اسلامي‌ باشد، بايد اشكالات را كاملاً برطرف كنيم، تا بتوانيم ادعا كنيم كه اين همان سندي است كه به آن باور داريم. مبتني بر اين فلسفه، سند تحول كه در حقيقت راهبردهاي مياني و ميداني، يعني بالايي و متوسط و اجرايي است، بايد در بخش عملياتي تغيير كند.

*ظاهراً رهبر انقلاب دستوري هم مبني بر طراحي بازي‌هاي رايانه‌اي به شورا داده‌اند؟

-بله؛ همان‌گونه كه مي‌دانيد، بخشي از فيلم‌ها و بازي‌هايي كه دشمن براي جوانان و نوجوانان تهيه مي‌كند، دشمني ‌آگاهانه يا ناآگانه‌اي در درونشان هست و بنيادهاي فكري ما را نشانه رفته است. ايشان سال ۱۳۸۶ يا ۱۳۸۴ در جلسه‌ي شوراي عالي انقلاب فرهنگي فرمودند كه برويد براي اين بازي‌ها فكر كنيد و كاري براي توليد انجام دهيد. ما اين دستور را رسماً در كارهامان قرار داديم و در كنار سه اولويت مهم ديگر از اين مورد هم غفلت نكرديم. مواردي كه ايشان در مورد دانشجويان خارجي، در مورد سرگرمي و بازي‌هاي رايانه‌اي، در مورد كتاب و نشر و در مورد نخبگان فرموده‌اند، جزئي از مهندسي فرهنگي است. به همين سبب ما اين بنياد را شكل داده‌ايم، اساسنامه‌اش را تنظيم كرديم، سياست‌هاي اساسي آن را تعريف كرديم و متولي‌اي براي اين امر قرار داديم و تاكنون سه سال از كار جدي بنياد مي‌گذرد. اكنون نزديك به ۱۰۰ فيلم از اين جنس با موتور ايران، فناوري ايراني، مضامين ارزشي،‌ آرماني، اسلامي، ديني و متناسب با فرهنگ بومي كشور ما توليد شده است. اين مسير مطمئناً با پشتيباني، برنامه‌ريزي و رفع نقايص ادامه دارد.

آيا خاطره‌اي مرتبط با حوزه‌ فعاليت شورا در ديدار‌هاي رودررو با حضرت آقا داريد؟

-در ديداري كه در ابتداي پذيرفتن اين مسئوليت با رهبر انقلاب داشتم، ايشان گفتند كه شوراي عالي انقلاب فرهنگي فقط كارش سياست‌گذاري نيست، پيگيري هم هست. حتي تعبيرشان اين بود كه هل دادن هم است. بعد فرمودند كه شما وظيفه‌تان اين است كه كار را جلو ببريد و خودتان را درگير اجرا نكنيد، ولي كار بايد تا نقطه‌ي اجرا پيگيرانه پيش برود.
من حسم اين بود كه آقا نظرشان اين نيست كه ما فقط يك سري سياست تصويب كنيم، بلكه بايد وارد صحنه بشويم و مديريت كنيم. اين مديريت بايد اتفاق بيفتد گرچه در اين سال‌ها براي عملياتي كردن اين موضوع مشكل داشتيم.

نكته ديگر اين‌كه حدود هشت سال پيش عده‌اي مطرح ‌كردند كه اصلاً شوراي عالي انقلاب فرهنگي چه جايگاهي دارد كه رهبر انقلاب در ديدار سالانه‌ شوراي عالي انقلاب فرهنگي گفتند كه اتفاقاً شوراي عالي انقلاب فرهنگي جايگاه بسيار مستحكمي دارد و مصوباتش مرّ قانون است. اين دفاع و حمايتي كه آقا از شورا و از كيان اين نهاد مي‌كنند، به نظرم بسيار قابل توجه است و وظيفه‌ي ما را سنگين‌تر مي‌كند.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

55 − 49 =

کلید مقابل را فعال کنید