گزارشهای جدید آموزشی نشان میدهد آموزش مجازی و برخط، اگرچه فرصتهای نوینی برای یادگیری ایجاد کرده و دسترسی به منابع متنوع را افزایش داده است، اما همزمان چالشهایی در حوزه تمرکز، مهارتهای اجتماعی و سلامت جسمی دانشآموزان ابتدایی به همراه داشته و نیازمند بازنگری در سیاستهای آموزشی است.
نتایج یک ارزیابی ملی که اخیراً توسط چند مرکز پژوهشی حوزه آموزشوپرورش منتشر شده، تصویر جامعی از تأثیرات مثبت و منفی آموزشهای مجازی بر دانشآموزان دوره ابتدایی ارائه میدهد. این بررسیها که در پی توسعه سریع آموزشهای برخط در سالهای اخیر انجام شده، نشان میدهد فناوریهای آموزشی اگرچه مسیر یادگیری را متحول کردهاند، اما پیامدهای جدیدی نیز برای کیفیت آموزش و رشد کودکان به وجود آوردهاند. بر اساس بخش اول این گزارش، آموزش مجازی توانسته است امکان دسترسی برابرتر دانشآموزان به محتوای آموزشی را فراهم کند.
طبق نتایج، بسیاری از اولیای دانشآموزان اعلام کردهاند که فرزندانشان در دوره یادگیری برخط توانستهاند به ویدئوهای آموزشی، کلاسهای تقویتی آنلاین و محتوای چندرسانهای متنوع دسترسی داشته باشند؛ امری که در گذشته برای برخی مناطق محروم یا دورافتاده ممکن نبود. کارشناسان آموزشی معتقدند این تنوع منابع، به بهبود درک مفاهیم و تقویت یادگیری فردی کمک کرده است. از سوی دیگر، معلمان نیز گزارش دادهاند که برخی ابزارهای دیجیتال مانند آزمونهای هوشمند، کلاسهای تعاملی و سیستمهای یادگیری تطبیقی باعث شده است دانشآموزان با سرعت و سبک یادگیری مناسب خود آموزش ببینند.
طبق این گزارش، آموزش مجازی توانسته است انگیزه برخی دانشآموزان را بهویژه در دروس علوم و ریاضیات افزایش دهد و به آنها امکان دهد در محیطی جذابتر و پویاتر مطالعه کنند. با وجود این مزایا، بخش دوم گزارش به چالشها و پیامدهای منفی این شیوه آموزشی میپردازد. یکی از مهمترین این چالشها کاهش تعاملات اجتماعی میان دانشآموزان است. روانشناسان کودک هشدار دادهاند که ارتباط چهرهبهچهره، بازیهای گروهی و مشارکت در فعالیتهای جمعی از مؤلفههای مهم رشد اجتماعی در سنین ابتدایی به شمار میرود و کاهش این تعاملات میتواند بر مهارتهای ارتباطی و عاطفی کودکان تأثیر منفی بگذارد.
چالش دوم، کاهش تمرکز و افزایش حواسپرتی در محیطهای آنلاین است. بر اساس یافتههای گزارش، میزان حواسپرتی دانشآموزان در کلاسهای مجازی بهطور قابلتوجهی بالاتر از کلاسهای حضوری است، زیرا محیط خانه و دسترسی به وسایل دیجیتال امکان انحراف توجه را بیشتر میکند. برخی معلمان اعلام کردهاند که مدیریت کلاسهای برخط بهویژه برای کودکان ۷ تا ۱۰ سال، دشوارتر بوده و نیازمند زمان و انرژی بیشتری بوده است.
مسئله بعدی، آثار جسمی ناشی از استفاده طولانیمدت از ابزارهای دیجیتال است. کارشناسان سلامت هشدار دادهاند ساعتهای طولانی نشستن پای گوشی، تبلت یا رایانه میتواند به مشکلاتی مانند خشکی چشم، سردرد، دردهای اسکلتیعضلانی و کاهش فعالیت بدنی منجر شود. براساس گزارش ملی سلامت دانشآموزان، میانگین تحرک روزانه کودکان در دوره آموزش مجازی تقریبا ۴۰ درصد کاهش یافته است.
افزون بر این، شکاف دیجیتال میان خانوادهها نیز از دیگر چالشهای مهم است. نبود اینترنت پایدار، کمبود ابزارهای مناسب و هزینههای بالای تجهیزات دیجیتال باعث شده است برخی دانشآموزان نتوانند از فرصتهای آموزش مجازی بهرهمند شوند؛ موضوعی که به نابرابری آموزشی دامن زده است. کارشناسان تأکید کردهاند این شکاف میتواند پیامدهای بلندمدت بر مسیر تحصیلی این گروه از کودکان داشته باشد.
در جمعبندی این گزارش، پژوهشگران خواستار تدوین یک الگوی ترکیبی آموزش حضوری و مجازی شدهاند؛ الگویی که بر اساس آن دانشآموزان از مزایای فناوریهای آموزشی بهرهمند شوند، اما رشد اجتماعی، جسمی و هیجانی آنها نیز قربانی محدودیتهای فضای دیجیتال نشود. آنها توصیه کردهاند برنامههای آموزشی با نظارت روانشناسان و متخصصان سلامت طراحی شود و در کنار آن، خانوادهها آموزش لازم برای مدیریت استفاده صحیح از تجهیزات دیجیتال را دریافت کنند.
بر اساس نظرات کارشناسان، آینده آموزش در کشور نیازمند استفاده هوشمندانه از ظرفیتهای فناوری و در عین حال توجه به نیازهای رشدی کودکان است؛ موضوعی که اگر با برنامهریزی دقیق همراه باشد، میتواند ضمن حفظ سلامت دانشآموزان ابتدایی، کیفیت یادگیری آنان را ارتقا دهد.
